فوتبال حرفهای امروز دیگر تنها بر اساس مشاهده مربی و گزارشهای دستی تحلیل نمیشود. در یک مسابقه، هر بازیکن دائماً در حال تغییر موقعیت، سرعت، جهت حرکت و شدت فعالیت است و ثبت دقیق تمام این تغییرات با چشم انسان تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل، باشگاهها و تیمهای ملی از فناوریهای EPTS یا «سیستمهای الکترونیکی ردیابی و عملکرد» استفاده میکنند تا بتوانند اطلاعات دقیقتری درباره فعالیت بازیکنان در اختیار مربیان، تحلیلگران و تیم پزشکی قرار دهند. این سیستمها میتوانند دادههایی مانند مسافت طیشده، سرعت دویدن، تعداد و شدت شتابگیریها، کاهش سرعت، فعالیتهای پرشدت و موقعیت بازیکن در زمین را ثبت کنند.
اهمیت این فناوری زمانی بیشتر میشود که بدانیم تصمیمهای فنی و پزشکی در فوتبال مدرن تا حد زیادی به داده وابسته شدهاند. مربی میخواهد بداند بازیکن در چه بخشهایی از مسابقه افت کرده است، مربی بدنساز میخواهد میزان بار تمرینی را کنترل کند و کادر پزشکی نیز به اطلاعاتی نیاز دارد که بتواند برای مدیریت فشار فیزیکی بازیکنان از آن استفاده کند. بنابراین، هرچه کیفیت داده بهتر و استانداردتر باشد، تصمیمگیری نیز میتواند دقیقتر انجام شود.
EPTS چیست؟
EPTS مخفف Electronic Performance and Tracking Systems است و به مجموعه فناوریهایی گفته میشود که برای ثبت و تحلیل عملکرد و حرکات بازیکنان در فوتبال و سایر ورزشها مورد استفاده قرار میگیرند. این سیستمها میتوانند از فناوریهای مختلفی مانند ردیابی ماهوارهای، سیستمهای موقعیتیابی محلی، دوربینهای اپتیکی و حسگرهای پوشیدنی استفاده کنند.
یکی از رایجترین روشها استفاده از تجهیزات پوشیدنی است که بازیکن در تمرین یا مسابقه آن را روی بدن خود حمل میکند. این تجهیزات میتوانند اطلاعات حرکتی را ثبت کنند و پس از پردازش، شاخصهای مختلف عملکردی را در اختیار تیم قرار دهند. البته EPTS فقط به تجهیزات پوشیدنی محدود نمیشود و فناوریهای مبتنی بر دوربین و سیستمهای ردیابی نوری نیز میتوانند در این دسته قرار بگیرند.
چرا فیفا به استانداردسازی EPTS نیاز دارد؟
مشکل اصلی این است که همه سیستمهای ردیابی الزاماً دادهها را به یک شکل تولید نمیکنند. دو سیستم مختلف ممکن است یک بازیکن را در یک مسابقه ردیابی کنند، اما به دلیل تفاوت در حسگر، الگوریتم، نرخ نمونهبرداری، روش پردازش یا نحوه تعریف شاخصها، نتایج کاملاً یکسانی ارائه ندهند.
برای مثال، اگر یک سیستم مسافت طیشده بازیکن را ۱۰ کیلومتر و سیستم دیگری آن را ۱۰٫۵ کیلومتر محاسبه کند، مربی باید بداند این اختلاف از عملکرد واقعی بازیکن ناشی شده یا از تفاوت روش اندازهگیری. همین مسئله در مورد شاخصهایی مانند سرعت بیشینه، شتابگیری و فعالیتهای پرشدت نیز اهمیت دارد.
استانداردسازی تلاش میکند این اختلافها را کاهش دهد. به زبان ساده، هدف این است که وقتی یک فناوری اعلام میکند بازیکن چه میزان دویده یا چه تعداد فعالیت پرشدت داشته است، تیم بتواند به کیفیت و روش تولید این داده اعتماد بیشتری داشته باشد.
انتخاب PlayerData چه اهمیتی دارد؟
معرفی PlayerData بهعنوان ارائهدهنده ترجیحی فیفا را باید در همین چارچوب دید. PlayerData یکی از شرکتهای فعال در زمینه فناوری ردیابی و پایش عملکرد بازیکنان است و محصولات آن برای جمعآوری اطلاعات حرکتی و عملکردی فوتبالیستها طراحی شدهاند.
اهمیت این اتفاق فقط به خود شرکت مربوط نمیشود. مسئله مهمتر این است که فیفا در حال ایجاد یک اکوسیستم استانداردتر برای فناوریهای عملکردی فوتبال است. وقتی یک نهاد بزرگ مانند فیفا معیارهای مشخصی برای ارزیابی فناوریهای ردیابی تعیین میکند، شرکتهای فعال در این حوزه نیز باید محصولات خود را با الزامات فنی مشخصی تطبیق دهند. نتیجه این فرایند میتواند افزایش کیفیت، قابلیت مقایسه و اعتمادپذیری دادههای عملکردی در فوتبال حرفهای باشد.
سیستم ردیابی بازیکن دقیقاً چه اطلاعاتی جمعآوری میکند؟
یکی از مهمترین ویژگیهای EPTS این است که میتواند فعالیت بازیکن را به مجموعهای از دادههای قابل اندازهگیری تبدیل کند. برای مثال، یکی از سادهترین شاخصها مسافت طیشده است؛ اما تحلیل حرفهای فوتبال به همین عدد محدود نمیشود.
سیستم میتواند سرعت حرکت بازیکن را در طول مسابقه ثبت کند و مشخص کند بازیکن چه مدت در حالت راه رفتن، دویدن با سرعت متوسط یا دویدن با شدت بالا قرار داشته است. همچنین تعداد شتابگیریها و کاهش سرعتها، تغییر جهتها و فعالیتهای شدید نیز میتوانند مورد بررسی قرار گیرند. ترکیب این دادهها تصویری بسیار دقیقتر از میزان فعالیت فیزیکی بازیکن ارائه میدهد.
برای مثال، ممکن است دو بازیکن هر دو در یک مسابقه ۱۰ کیلومتر بدوند، اما نوع فعالیت آنها کاملاً متفاوت باشد. یک هافبک ممکن است بخش زیادی از این مسافت را با دویدنهای متوسط و تغییر جهتهای مکرر طی کرده باشد، در حالی که یک مهاجم ممکن است مسافت کمتری بدود اما تعداد زیادی حرکت انفجاری، استارت سریع و فرار پشت مدافعان داشته باشد. بنابراین، کیفیت و نوع حرکت گاهی از مجموع مسافت مهمتر است.
این دادهها چگونه به مربی کمک میکنند؟
مربی میتواند با استفاده از دادههای ردیابی متوجه شود که تیم در چه دقایقی از مسابقه افت فیزیکی داشته است. برای مثال، اگر شدت فعالیت هافبکها در ۱۵ دقیقه پایانی مسابقات به شکل محسوسی کاهش پیدا کند، این اطلاعات میتواند در برنامهریزی تمرین، تعویض بازیکنان و مدیریت ترکیب مورد استفاده قرار گیرد.
از طرف دیگر، دادهها میتوانند برای بررسی عملکرد تاکتیکی نیز به کار بروند. مربی میتواند ببیند آیا بازیکن مطابق دستور تاکتیکی حرکت کرده است یا خیر، آیا فاصله او با سایر بازیکنان مناسب بوده و آیا هنگام از دست رفتن توپ به اندازه کافی سریع به ساختار دفاعی بازگشته است یا نه.
بنابراین EPTS تنها یک ابزار بدنسازی نیست؛ دادههای حاصل از آن میتوانند به تحلیل ارتباط میان عملکرد فیزیکی و رفتار تاکتیکی نیز کمک کنند.
کاربرد EPTS در پیشگیری از فشار بیش از حد
یکی از مهمترین کاربردهای فناوری ردیابی بازیکنان، مدیریت بار فیزیکی است. بازیکن فوتبال در طول هفته ممکن است چندین جلسه تمرینی و یک یا چند مسابقه داشته باشد. اگر شدت این فعالیتها بدون کنترل افزایش پیدا کند، بدن بازیکن تحت فشار بیشتری قرار میگیرد.
کادر فنی میتواند با بررسی دادههای ردیابی، میزان فعالیت بازیکن را در تمرینات مختلف مقایسه کند و برنامه تمرینی را متناسب با شرایط او تنظیم کند. برای مثال، اگر یک بازیکن در مسابقه اخیر فعالیت بسیار شدیدی داشته باشد، ممکن است در جلسه بعدی تمرین به فعالیت سبکتری نیاز داشته باشد.
البته باید توجه داشت که EPTS ابزار تشخیص پزشکی نیست. این فناوری اطلاعات عملکردی و حرکتی در اختیار تیم قرار میدهد و تصمیمهای پزشکی باید با توجه به ارزیابی متخصصان پزشکی و شرایط واقعی بازیکن اتخاذ شوند.
کاربرد فناوری در استعدادیابی
استانداردشدن دادههای ردیابی میتواند برای استعدادیابی نیز اهمیت زیادی داشته باشد. باشگاهها میتوانند عملکرد بازیکنان مختلف را بر اساس مجموعهای از شاخصهای مشخص با یکدیگر مقایسه کنند.
برای مثال، یک باشگاه ممکن است به دنبال وینگری باشد که توانایی انجام دویدنهای پرشدت و شتابگیریهای متعدد را داشته باشد. در این شرایط، دادههای ردیابی میتوانند بخشی از فرآیند ارزیابی بازیکن باشند.
البته داده بهتنهایی نمیتواند کیفیت یک فوتبالیست را مشخص کند. تکنیک، تصمیمگیری، درک تاکتیکی، شخصیت، شرایط روانی و بسیاری از عوامل دیگر نیز اهمیت دارند. بنابراین بهتر است EPTS را بهعنوان یک لایه اطلاعاتی در کنار ارزیابی انسانی و فنی در نظر گرفت، نه جایگزین کامل استعدادیابی سنتی.
چرا قابلیت مقایسه دادهها اهمیت دارد؟
فرض کنید یک باشگاه قصد دارد عملکرد بازیکنی را که در یک لیگ دیگر بازی میکند بررسی کند. اگر دادههای دو مسابقه با فناوریها و استانداردهای کاملاً متفاوت تولید شده باشند، مقایسه آنها ممکن است دشوار باشد.
استانداردهای مشترک میتوانند کمک کنند دادهها با روشهای قابلاعتمادتر تولید و تفسیر شوند. این موضوع در فوتبال بینالمللی اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا بازیکنان و تیمها دائماً میان مسابقات، لیگها و رقابتهای مختلف جابهجا میشوند.
به همین دلیل، حرکت فیفا به سمت چارچوبهای مشخصتر برای فناوری EPTS را میتوان بخشی از روند بزرگتر استانداردسازی دادههای فوتبال دانست.
آیا آینده فوتبال بدون ردیابی بازیکنان ممکن است؟
با توجه به روند فعلی فوتبال حرفهای، استفاده از دادههای ردیابی احتمالاً گستردهتر خواهد شد. باشگاهها به دنبال اطلاعات دقیقتر درباره عملکرد بازیکنان هستند و فناوریهای پوشیدنی و اپتیکی نیز هر روز پیشرفتهتر میشوند.
در آینده ممکن است سیستمهای مختلف ردیابی نهتنها سرعت و مسافت را ثبت کنند، بلکه اطلاعات حرکتی بسیار جزئیتری را نیز در اختیار تحلیلگران قرار دهند. ترکیب این اطلاعات با دادههای ویدئویی، اطلاعات تاکتیکی و سوابق تمرینی میتواند تصویری بسیار جامع از عملکرد بازیکن ایجاد کند.
در چنین شرایطی، مربی میتواند به جای مشاهده یک عدد ساده مانند «۱۰ کیلومتر دویدن»، مجموعهای از اطلاعات را در اختیار داشته باشد که نشان دهد بازیکن چه زمانی، در کدام منطقه، با چه شدتی و در چه شرایط تاکتیکی حرکت کرده است.
آینده EPTS به کدام سمت میرود؟
مسیر آینده این فناوری احتمالاً به سمت دادههای دقیقتر، تجهیزات کوچکتر، ارتباط بیسیم بهتر و یکپارچهسازی اطلاعات حرکت خواهد کرد. سیستمهای ردیابی بهتدریج از ابزارهایی که فقط برای مربی بدنساز کاربرد داشتند، به بخشی از زیرساخت دیجیتال باشگاه تبدیل میشوند.
در آینده، اطلاعات ردیابی میتواند با ویدئوی مسابقه، دادههای تمرین، تحلیل تاکتیکی و اطلاعات پزشکی در یک محیط مشترک قرار گیرد. در این حالت، کادر فنی میتواند رابطه میان عملکرد فیزیکی و رفتار تاکتیکی را بهتر بررسی کند و تصمیمهای خود را بر اساس مجموعه بزرگتری از شواهد بگیرد.
جمعبندی
استانداردسازی فناوریهای EPTS یکی از روندهای مهم فوتبال مدرن است، زیرا هرچه فوتبال بیشتر به سمت تصمیمگیری دادهمحور حرکت میکند، کیفیت و قابلیت اعتماد دادهها نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
انتخاب PlayerData بهعنوان ارائهدهنده ترجیحی فیفا را باید در همین چارچوب تحلیل کرد؛ یعنی حرکتی در جهت توسعه یک اکوسیستم منظمتر برای فناوریهای ردیابی و عملکرد بازیکنان. هدف نهایی چنین رویکردی این است که دادههای مربوط به مسافت، سرعت، شتابگیری، فعالیتهای پرشدت و سایر شاخصهای عملکردی با کیفیت و استاندارد قابلاعتمادتری جمعآوری شوند.
در نهایت، آینده فوتبال فقط متعلق به تیمی نیست که بازیکنان بهتری دارد؛ توانایی جمعآوری، استانداردسازی و تفسیر درست دادهها نیز به یکی از مزیتهای رقابتی باشگاهها تبدیل شده است. EPTS یکی از ابزارهای اصلی این تحول است و استانداردهای جدید فیفا میتوانند نقش مهمی در حرفهایتر شدن استفاده از این فناوری در فوتبال جهان داشته باشند.
